Nauka języków obcych w liczbach

Najczęściej używanymi językami na świecie są obecnie angielski, mandaryński, hindi i hiszpański^[1]. Statista wymienia też arabski, francuski, bengalski i portugalski. Rosyjski, indonezyjski, urdu i niemiecki zamykają listę 12 najczęściej używanych języków na świecie. Na czele rankingu znajduje się angielski z około 2,3 miliardami aktywnych użytkowników^[2], a za nim plasuje się mandaryński z 1,2 miliardami i hindi z około 600 milionami.

Według serwisu ScienceDirect nauka języka to proces przyswajania języka innego niż ojczysty, obejmujący zarówno procesy poznawcze, jak i interakcje społeczne. Ale jakie języki są najczęściej nauczane?

1,5 mld: szacunkowa liczba osób uczących się samego angielskiego (Cambridge English)
154: liczba krajów, w których angielski jest najczęściej wybieranym językiem w Duolingo
43%: odsetek uczących się na platformie Preply, którzy wybierają angielski

Nie istnieją wiarygodne dane o tym, ile osób na świecie uczy się jakiegokolwiek języka obcego. Najczęściej cytowana liczba, około 1,5 mld, według Cambridge English dotyczy samego angielskiego, czyli mniej więcej co siódmej osoby na Ziemi. Kent State University wskazuje angielski jako najczęściej wybierany język, przed niemieckim, hiszpańskim, francuskim i szwedzkim.

Na platformie Preply angielskiego uczy się 43% użytkowników, hiszpańskiego 13%, francuskiego 8%, niemieckiego 5%, a arabskiego 4%. Preply łączy te wybory z konkretnymi motywacjami: angielski otwiera drogę do kariery i globalnego rynku pracy, hiszpański do obu Ameryk i coraz częściej także Europy, francuski przydaje się w środowisku akademickim i zawodowym, niemiecki wiąże się ze studiami i nauką, a rosnąca popularność arabskiego ma związek z migracją, religią i kontaktami biznesowymi.

1,5 mld: użytkownicy angielskiego na świecie (Ethnologue)
390 mln: rodzimi użytkownicy angielskiego (L1)
1,1 mld: osoby, które nauczyły się angielskiego jako drugiego języka (L2)

Angielski wciąż jest najczęściej używanym i nauczanym językiem na świecie - badania wskazują, że na całym świecie mówi nim ponad 1,75 mld osób^[3]. Co ciekawe, choć angielski ma około 380 mln osób, dla których jest językiem ojczystym, ponad 1,1 mld ludzi nauczyło się go jako drugiego języka. Dla porównania, mandaryński ma prawie 1 mld osób, dla których jest językiem ojczystym, a tylko około 190 mln osób, które się go uczą.

• Angielski dominuje w internecie. Według danych W3Techs, publikowanych przez Statista, w języku angielskim powstaje około 49% wszystkich treści w sieci. To sprawia, że angielski jest kluczem do informacji, rozrywki i komunikacji online.
• To najpopularniejszy język do nauki. Angielski regularnie zajmuje pierwsze miejsce na największych platformach do nauki języków w większości krajów. Jest też językiem międzynarodowych egzaminów i certyfikatów, takich jak IELTS, TOEFL czy Cambridge English Qualifications, które przydają się daleko poza salą lekcyjną.
• Angielski ma znaczenie na rynku pracy. W badaniu "English at Work" przeprowadzonym przez Cambridge English i QS wśród ponad 5300 pracodawców z 38 krajów aż 98,5% firm sprawdza znajomość angielskiego u kandydatów, a mniej więcej połowa (50%) oferuje lepsze warunki na start osobom, które dobrze znają ten język. O tym, jak znajomość języków obcych wpływa na wynagrodzenie, piszemy w osobnym artykule.
• To język globalnych możliwości. Angielski jest jednym z sześciu języków urzędowych ONZ i podstawowym językiem biznesu, szkolnictwa wyższego, podróży oraz mediów cyfrowych. Wielu pracodawców traktuje go dziś jak podstawową kompetencję zawodową, a uczelnie na całym świecie wymagają od kandydatów wyników standaryzowanych testów językowych. Dla milionów ludzi angielski przestał więc być tylko przedmiotem szkolnym i stał się inwestycją w lepsze perspektywy zawodowe, większą mobilność oraz dostęp do wiedzy.
• Rynek angielskiego wciąż rośnie. Popyt na angielski widać także w wielkości branży: globalny rynek nauki angielskiego ma według prognoz przekroczyć 70,7 mld USD do 2030 r.

W tym artykule omówiliśmy już korzyści finansowe wynikające z wielojęzyczności!

Ten transatlantycki kontrast pokazuje, że europejskie szkolnictwo stawia na wielojęzyczność, a amerykańskie skupia się głównie na hiszpańskim. Unia Europejska traktuje znajomość języków obcych jako jeden z kluczowych efektów edukacji: celem jest, aby każda osoba znała oprócz języka ojczystego jeszcze dwa języki obce. Nauka języków jest w Europie wpisana w obowiązkową podstawę programową, natomiast w USA nie ma federalnego obowiązku nauki języka obcego. Tylko mniejszość stanów wymaga go do ukończenia szkoły średniej, a w wielu z nich wymóg można spełnić innymi przedmiotami, co sprawia, że języki obce wydają się mniej istotne.

Duże znaczenie ma też pozycja angielskiego: skoro jest językiem globalnym, Amerykanie słabiej odczuwają potrzebę nauki kolejnego języka. Większość krajów europejskich posługuje się natomiast językami narodowymi o zasięgu lokalnym, dlatego angielski i języki sąsiadów są niezbędne na studiach, w pracy i podczas wyjazdów.^[8] Szkołom w USA brakuje ponadto pieniędzy, czasu w planie lekcji i wykwalifikowanych nauczycieli języków.^[9]

• Duolingo: ponad 500 mln zarejestrowanych użytkowników na świecie.
• Nauczyciele korzystający z AI: 75% ankietowanych nauczycieli angielskiego.^[10]
• Najczęstsze zastosowania AI: 57% tworzenie materiałów dydaktycznych, 53% ćwiczenia dla uczących się.^[10]
• Najlepsze efekty: połączenie aplikacji z nauką pod okiem nauczyciela.

500 milionów użytkowników Duolingo pokazuje, że aplikacje do nauki języków przestały być niszowymi eksperymentami, a stały się kluczowym elementem tego, jak miliony ludzi uczą się nowych języków. Grand View Research wymienia Duolingo, Babbel, Busuu i Preply wśród najczęściej używanych aplikacji do nauki języków. Rynek ten urósł z 6-11 mld USD w połowie lat 20. XXI wieku i oczekuje się, że osiągnie około 24-44 mld USD na początku lub w połowie lat 30. XXI wieku^[11]. Przyczyny tego gwałtownego wzrostu są oczywiste: choć duże modele językowe wciąż dominują na rynku globalnym, aplikacje językowe oferują spersonalizowane tempo nauki, natychmiastową informację zwrotną i skalowalne możliwości ćwiczeń. Dzięki chatbotom konwersacyjnym, tutorom z rozpoznawaniem mowy i asystentom do generatywnego pisania nauka powinna być dostosowana do potrzeb każdego ucznia. Warto też zauważyć, że nie tylko uczniowie, ale i nauczyciele często korzystają ze sztucznej inteligencji w klasie. Badanie przeprowadzone w 2024 roku przez British Council wśród 1348 nauczycieli języka angielskiego w 118 krajach wykazało, że 75% z nich już korzysta z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Najczęściej wykorzystuje się je do tworzenia materiałów dydaktycznych (57%), zapewniania ćwiczeń dla uczniów (53%) oraz planowania lekcji (43%)^[12].

To, czy aplikacje do nauki języków w końcu zastąpią lub przewyższą tradycyjną edukację językową, jest przedmiotem szerokiej debaty. Chociaż nie ma jeszcze jednoznacznej odpowiedzi, badania wskazują, że oba podejścia mają swoje mocne strony. Aplikacje mogą być skuteczniejsze w niektórych obszarach, podczas gdy tradycyjna nauka w klasie wciąż je przewyższa w innych. Według badań aplikacje do nauki języków z wykorzystaniem urządzeń mobilnych mogą być co najmniej tak samo skuteczne, a czasem nawet bardziej, jeśli chodzi o osiągnięcie określonych celów językowych. Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie w Sheffield wykazało, że osoby uczące się wyłącznie za pomocą aplikacji osiągały lepsze wyniki niż uczniowie uczący się w klasie pod względem ogólnej biegłości w języku obcym (L2) oraz słownictwa receptywnego, podczas gdy uczniowie uczący się w klasie osiągnęli większy postęp w zakresie umiejętności słuchania. Jeśli chodzi o mówienie, słuchanie i zapamiętywanie, nauczyciele pozostają najskuteczniejszym sposobem nauki języka, ponieważ badania z udziałem prawdziwych nauczycieli wykazały większe postępy w spontanicznym mówieniu, poprawności wymowy oraz pewności siebie w rozmowach bez scenariusza. Dlatego wiele badań podkreśla korzyści płynące z połączenia korzystania z aplikacji z nauką pod okiem nauczyciela. Codzienne ćwiczenia z aplikacjami opartymi na sztucznej inteligencji w połączeniu z cotygodniowymi spotkaniami z nauczycielem zazwyczaj dają najlepsze efekty w nauce języka.

Wraz z rozwojem nowych technologii i rosnącą rolą sztucznej inteligencji w codziennym życiu przyszłość nauki języków będzie najprawdopodobniej cyfrowa. Im bardziej połączony staje się świat, tym cenniejsza na rynku pracy będzie dwujęzyczność, czyli swobodne posługiwanie się dwoma językami, oraz wielojęzyczność.

Nauka języków będzie zapewne hybrydowa. Aplikacje przejmą indywidualne ścieżki nauki, powtarzalne ćwiczenia i bieżącą informację zwrotną, a nauczyciele skupią się na tym, czego technologia nie zastąpi: rozmowie, kontekście kulturowym i krytycznym myśleniu. Tu właśnie liczy się kontakt z żywym językiem i z ludźmi, a więc to, co od 1983 roku stoi w centrum nauki z SPRACHCAFFE: lekcje z nauczycielem, rozmowy z osobami z całego świata i codzienne sytuacje, w których nowy język od razu staje się praktyczny.

Jednocześnie będzie postępować zanikanie języków. Według 28. wydania Ethnologue na świecie używa się dziś 7159 języków, z czego aż 3193 uznaje się za zagrożone. Tymczasem zaledwie 23 największe języki, czyli około 0,3% wszystkich, są językiem ponad połowy ludzkości. UNESCO ostrzega, że narzędzia AI do nauki języków mogą przyspieszyć dominację dużych języków kosztem mniejszych. Postęp technologiczny ułatwia naukę, ale może też być zagrożeniem dla różnorodności językowej. Jedno jest pewne: technologia będzie dalej kształtować to, jak uczymy się języków i jak ich używamy.

• [1] STATISTA
• [2] SIMON & SIMON
• [3] ecenglish
• [4] yahoo!
• [5] alliance
• [6] Komisja Europejska
• [7] AMACAD
• [8] Komisja Europejska
• [9] ERIC
• [10] British Council
• [11] Taylor & Francis
• [12] British Council