Zapach świeżo wyjętych z pieca pastizzi na wąskiej uliczce w Valletcie. Turkusowa woda, która w Blue Lagoon wygląda jak podświetlona od spodu. Dzwony bijące o niemożliwej porze, bo w sąsiedniej wiosce właśnie zaczyna się festa. Malta mieści się na powierzchni mniejszej niż Warszawa, a potrafi zaskoczyć bardziej niż niejeden kontynent.
Zanim spakujesz walizkę, warto poznać kilka rzeczy, które sprawią, że wyjazd będzie łatwiejszy i ciekawszy. Oto praktyczny przewodnik po archipelagu.
Kraj składa się z trzech zamieszkałych wysp. Malta jest największa i stanowi centrum codziennego życia - to tam znajduje się stolica i większość miast. Gozo jest mniejsze, bardziej zielone i spokojniejsze - idealne na leniwe dni i podziwianie malowniczych wybrzeży. Comino jest malutka i najbardziej znana z Błękitnej Laguny. Z około 535 000 ludzi stłoczonych na niewielkiej powierzchni, Malta jest jednym z najmniejszych i najgęściej zaludnionych krajów Europy, więc nigdzie nie jest daleko i w ciągu tygodnia można zobaczyć naprawdę sporo.
Malta była zamieszkana już w czasach prehistorycznych. Świątynie megalityczne Ħaġar Qim i Mnajdra należą do najstarszych wolnostojących budowli świata, a jeszcze starsza jest Ġgantija na Gozo. Potem przyszli Fenicjanie i Kartagińczycy, w 218 roku p.n.e. wyspa trafiła pod panowanie Rzymu, a od IX wieku rządzili nią Arabowie, którzy zostawili po sobie system nawadniania i, co ważniejsze, fundament języka maltańskiego.
Najbardziej rozpoznawalny rozdział to zakon joannitów, który otrzymał wyspy w 1530 roku. Rycerze zamienili Maltę w twierdzę nie do zdobycia i powstrzymali ekspansję osmańską podczas Wielkiego Oblężenia w 1565 roku. Zaraz potem założyli Vallettę, nazwaną na cześć wielkiego mistrza Jeana de la Valette.
W 1814 roku Malta weszła w skład Imperium Brytyjskiego i przez półtora wieku pełniła rolę kluczowej bazy wojskowej, szczególnie podczas drugiej wojny światowej. Niepodległość przyszła w 1964 roku, republika w 1974. Dziś Malta należy do Unii Europejskiej i do strefy Schengen.
Na Malcie panuje klimat śródziemnomorski, więc latem jest tu ciepło i sucho, a zimą łagodnie i trochę deszczowo, co sprawia, że to świetne miejsce na wyjazd o każdej porze roku.
| Sezon | Miesiące | Typowe temperatury | Dla kogo to miejsce |
|---|---|---|---|
| Zima | Od grudnia do lutego | 10-15°C | Zwiedzanie Valletty i Mdiny, mniej turystów, sporadyczne opady deszczu |
| Wiosna | Od marca do maja | 18-25°C | Jeden z najlepszych okresów: łagodna pogoda, zielono, idealnie na wędrówkę po klifach Dingli |
| Lato | Od czerwca do sierpnia | Do 35°C | Szczyt sezonu na plażach i uprawianie sportów wodnych - koniecznie zadbaj o ochronę przed słońcem |
| Jesień | Wrzesień-listopad | Od 20 do 30°C | Ciepło, mniej ludzi, morze wciąż ciepłe do kąpieli |
Krótko mówiąc, wiosna i jesień to najlepsze pory roku, lato jest idealne na plaże, a zima jest spokojna i sprzyja zwiedzaniu zabytków.
Stolica Malty i obiekt z listy UNESCO. Valletta powstała w XVI wieku jako miasto twierdza i do dziś robi wrażenie skalą fortyfikacji oraz barokową architekturą.
Co zobaczyć: Konkatedra św. Jana z obrazami Caravaggia, Ogrody Barrakka z widokiem na Grand Harbour i Trzy Miasta, oraz promenada Valletta Waterfront. Valletta jest też głównym węzłem autobusowym wyspy, a ze Sliemy i Trzech Miast dopływają tu promy.
"Ciche Miasto", dawna stolica. Brukowane uliczki, kamienne fasady i zakaz ruchu samochodowego tworzą atmosferę, której nie da się podrobić. Z murów obronnych rozciąga się panorama połowy wyspy. W środku warto zajrzeć do katedry św. Pawła. Dojazd regularnymi autobusami z Valletty.
Rybacka wioska na południu, znana z kolorowych łodzi luzzu i niedzielnego targu rybnego. Kilka kroków dalej leży St. Peter's Pool, skalna zatoczka z przejrzystą wodą, jedno z najlepszych miejsc do snorkelingu na wyspie.
Jedno z Trzech Miast po drugiej stronie Grand Harbour. Ufortyfikowane, klimatyczne, znacznie mniej zatłoczone niż Valletta. Główne punkty to Pałac Inkwizytora i Fort Saint Angelo. Najprzyjemniej dopłynąć tu promem.
Nowoczesna, tętniąca życiem część wyspy. Sliema to zakupy i długa promenada z widokiem na Vallettę, St. Julian's to restauracje i nocne życie skoncentrowane w dzielnicy Paceville. To również okolica, w której mieszka i uczy się większość osób przyjeżdżających na kurs językowy.
Miasteczko przylegające do Mdiny, zbudowane na rzymskich fundamentach. Najciekawsze są katakumby św. Pawła, rozległy podziemny kompleks z czasów rzymskich, oraz mniejsze katakumby św. Agaty z antycznymi freskami.
Dwa miasta poza szlakiem turystycznym. Żebbuġ słynie z tradycyjnych świąt parafialnych i słodkich imqaret. Qormi nazywane jest "miastem chleba" i do dziś działają tu piekarnie wypiekające ħobż tal-Malti w piecach opalanych drewnem.
Blue Lagoon na Comino to najbardziej fotografowane miejsce archipelagu. Woda ma tu kolor, w który trudno uwierzyć. Promy i łodzie wycieczkowe kursują z Ċirkewwy na Malcie i z Mġarr na Gozo. Warto przypłynąć wcześnie rano, bo po południu zatoka potrafi być mocno zatłoczona.
Klify Dingli to najwyższy punkt wyspy i najlepsze miejsce na zachód słońca. Dojazd autobusem lub samochodem z Rabatu.
Plaże: Golden Bay to piaszczysta zatoka otoczona klifami, dobra na sporty wodne. Mellieħa Bay jest największą piaszczystą plażą Malty, z płytkim wejściem do wody, więc sprawdza się dla rodzin z dziećmi.
Gozo zasługuje na co najmniej cały dzień. Zieleńsze wzgórza, spokojniejsze wioski, naturalny łuk skalny Wied il-Mielaħ, czerwony piasek w Ramla Bay i stolica Victoria z cytadelą na wzgórzu. Prom z Ċirkewwy płynie około 25 minut.
Dla miłośników przyrody: Majjistral Nature and History Park na północno zachodnim wybrzeżu, rezerwat ptasi Għadira przy Mellieħa Bay i zabytkowe saliny w Marsalforn na Gozo, gdzie wciąż pozyskuje się sól morską.
Malta jest krajem w przeważającej mierze katolickim i widać to w kalendarzu wydarzeń.
Jeśli trafisz na festę przypadkiem, zostań. To najlepszy sposób, żeby zobaczyć Maltę od środka.v
Kuchnia maltańska to mieszanka wpływów śródziemnomorskich, arabskich, włoskich i brytyjskich, oparta na świeżych lokalnych składnikach.
Danie | Co to jest Pastizzi | Chrupiące ciastka francuskie z ricottą lub pastą z groszku, klasyczna przekąska Ħobż biż-Żejt | Chleb skropiony oliwą, z pomidorami, kaparami, tuńczykiem i oliwkami Bigilla | Pasta z bobu z czosnkiem i oliwą, podawana z krakersami Fenkata | Duszony królik w czerwonym winie, danie narodowe, najlepszy w wiejskich restauracjach w Mġarr Timpana | Zapiekany makaron z sosem pomidorowym i mięsem, w cieście francuskim Lampuki | Sezonowa ryba, znana też jako dorado lub mahi-mahi, pieczona lub w cieście Stuffat tal-Qarnit | Ośmiornica duszona w pomidorach z ziołami Aljotta | Zupa rybna z pomidorami, czosnkiem i ryżem Imqaret | Smażone ciastka z nadzieniem daktylowym, najlepsze na ciepło
Najlepsze owoce morza serwują restauracje przy nabrzeżu w Marsaxlokk.
Uwaga praktyczna: nie ma ogólnokrajowego zakazu picia alkoholu na ulicy, ale kilkanaście gmin, w tym St. Julian's, Gżira, Msida i St. Paul's Bay, wprowadziło własne przepisy zakazujące spożywania alkoholu w miejscach publicznych. Za złamanie grozi mandat, więc warto zwracać uwagę na tabliczki.
Autobusy to podstawa transportu publicznego i dojeżdżają prawie wszędzie, choć w szczycie sezonu bywa w nich tłoczno i nie zawsze jeżdżą punktualnie. Promy łączą Maltę z Gozo i Comino oraz łączą Vallettę ze Sliemą i Trzema Miastami - to często najszybszy i najbardziej malowniczy sposób na przedostanie się przez zatokę. Wynajęcie samochodu lub skuteru pozwala dotrzeć do spokojniejszych miejsc, takich jak klify Dingli, ale pamiętaj, że na Malcie jeździ się po lewej stronie, a w ruchliwych miastach trudno znaleźć miejsce do parkowania. Taksówki i aplikacje do zamawiania przejazdów są powszechnie dostępne. Aby uzyskać pełny obraz sytuacji, zajrzyj do naszego osobnego przewodnika po poruszaniu się po Malcie.
Malta ma dwa języki urzędowe: maltański i angielski. Maltański jest jedynym językiem semickim zapisywanym alfabetem łacińskim, z wyraźnymi wpływami włoskimi i angielskimi. Praktycznie wszyscy mieszkańcy mówią po angielsku, więc porozumienie się nie stanowi żadnego problemu.
To zresztą powód, dla którego Malta stała się jednym z najpopularniejszych kierunków na naukę angielskiego. Ćwiczysz język nie tylko na zajęciach, ale też w sklepie, w autobusie i przy stoliku w kawiarni.
Nikt tego od Ciebie nie oczekuje, ale reakcja bywa bardzo ciepła.
| Po maltańsku | Wymowa | Po polsku |
|---|---|---|
| Bonġu | bon-DŻU | Dzień dobry (przed południem) |
| Bonswa | bon-SWA | Dzień dobry (po południu) |
| Saħħa | SAH-ha (mocne, gardłowe h) | Do widzenia |
| Grazzi | GRAT-si | Dziękuję |
| Jekk jogħġbok | jek JODŻ-bok | Proszę |
| Skużani | sku-ZA-ni | Przepraszam |
| Iva / Le | I-va / le | Tak / Nie |
| Fejn hu...? | fejn u | Gdzie jest...? |
| Kemm tiswa? | kem TIS-wa | Ile to kosztuje? |
| Titkellem bl-Ingliż? | tit-KEL-lem bl-in-GLIZ | Czy mówisz po angielsku? |
Cztery zasady, które wyjaśniają większość powyższych zapisów - jeśli tekst jest o nauce języka, warto dać je pod tabelą jako mini-ramkę:
Maltańczycy słyną z gościnności i otwartości. Religijność jest tu wciąż mocno obecna, co widać w liczbie kościołów i w rozmachu lokalnych festiwali
Malta jest krajem bezpiecznym, o niskim poziomie przestępczości. Kilka rzeczy warto jednak wiedzieć zawczasu.
Dokumenty i formalności. Obywatelom Unii Europejskiej wystarczy ważny dowód osobisty lub paszport. W razie zagubienia dokumentów najpierw zgłoś sprawę na policję, a potem skontaktuj się z Ambasadą RP na Malcie, która mimo oficjalnej nazwy nie mieści się w samej Valletcie, tylko w oddalonej o kilka kilometrów Santa Venera.
Zdrowie. Opieka medyczna stoi na wysokim poziomie. Główna placówka publiczna to Mater Dei Hospital, a numer alarmowy to 112. Karta EKUZ daje dostęp do publicznej służby zdrowia na takich samych zasadach jak mieszkańcom Malty, ale nie zastępuje ubezpieczenia turystycznego.
Praktyczne drobiazgi:
Ochrona przyrody. Na wielu plażach obowiązuje zakaz pozostawiania śmieci oraz zbierania kamieni i piasku. Blue Grotto i klify Dingli są objęte ochroną, a niszczenie przyrody jest karane. Rezygnacja z jednorazowego plastiku i kupowanie lokalnych produktów naprawdę robi tu różnicę, bo wyspa mierzy się z ogromną presją turystyczną na małym obszarze.
Malta należy do Unii Europejskiej i do strefy euro, więc walutą jest euro. Karty Visa i Mastercard są akceptowane praktycznie wszędzie: w sklepach, restauracjach i hotelach. Bankomaty łatwo znaleźć w Valletcie, Sliemie i St. Julian's.
Warto mieć przy sobie trochę gotówki na drobne płatności i na mniej zurbanizowane rejony, zwłaszcza na Gozo. Wymiana złotówek na euro bezpośrednio na Malcie bywa niekorzystna, więc lepiej wymienić pieniądze przed wyjazdem albo korzystać z karty wielowalutowej.
Malta obsługuje bardzo różne budżety. Da się tu spędzić tydzień oszczędnie, jeżdżąc autobusami i jedząc pastizzi i ħobż biż-żejt, ale równie łatwo wydać znacznie więcej na restauracje przy nabrzeżu i rejsy prywatnymi łodziami.
Krajobrazy Malty służyły jako plenery w wielu filmach: Fort Ricasoli zastępował starożytny Rzym w filmie "Gladiator" i pojawia się w "Troi", serial "Gra o tron" kręcił tu swój odcinek pilotażowy, w tym scenę przy dawnym Niebieskim Oknie na Gozo, a Popeye Village na północy zostało zbudowane jako plan filmowy do musicalu "Popeye" z 1980 roku i teraz samo w sobie jest atrakcją turystyczną. Pełną listę znajdziesz w naszym przewodniku po plenerach filmowych.
Ten przewodnik po Malcie opowiada o tej niewielkiej, anglojęzycznej wyspie, która ma do zaoferowania bogatą historię, plaże i pyszne jedzenie. Wybierz się tu wiosną lub jesienią, żeby cieszyć się najlepszym połączeniem pogody i mniejszym tłokiem, zatrzymaj się w okolicy Valletty, Sliemy lub St Julian's i połącz zwiedzanie miast (Valletta, Mdina, Trzy Miasta) z wypoczynkiem na plażach i w Błękitnej Lagunie, jednodniowymi wycieczkami na Gozo oraz maltańskimi przysmakami, takimi jak pastizzi i fenkata. Poruszanie się po wyspie jest łatwe dzięki autobusom i promom, angielski słyszysz na każdym kroku, a to sprawia, że jest to idealne miejsce na połączenie wakacji z kursem angielskiego w SPRACHCAFFE.
Zwiedź historyczne uliczki Valletty, popływaj w Błękitnej Lagunie na Comino, odwiedź prehistoryczne świątynie i popłyń promem na Gozo. Resztę czasu wypełnią plaże, nurkowanie i rejsy statkiem.
Malta leży na Morzu Śródziemnym, między Sycylią a wybrzeżem Afryki Północnej, około 90 km na południe od Włoch. To jeden z najmniejszych krajów Europy i jednocześnie najgęściej zaludnione państwo Unii Europejskiej z populacją zbliżającą się do 600 tysięcy mieszkańców.
Archipelag tworzą trzy zamieszkane wyspy:
Wyspa | Charakter | Dla kogo Malta | Największa, centrum życia politycznego i turystycznego | Zabytki, miasta, nocne życie Gozo | Mniejsza, zieleńsza, spokojniejsza | Natura, wioski, ucieczka od tłumów Comino | Najmniejsza, praktycznie bezludna | Snorkeling, Blue Lagoon, jednodniowe wypady
Każda pora roku oferuje tu coś innego.
| Pora roku | Miesiące | Temperatury w dzień | Czego się spodziewać |
|---|---|---|---|
| Zima | grudzień do lutego | 14 do 17 stopni | Zwiedzanie bez tłumów, niższe ceny, najwięcej deszczowych dni w roku |
| Wiosna | marzec do maja | 16 do 25 stopni, coraz cieplej z każdym tygodniem | Zieleń, kwitnące zbocza, idealna pogoda na piesze wędrówki |
| Lato | czerwiec do sierpnia | 27 do 32 stopni | Szczyt sezonu, plaże, sporty wodne, konieczna ochrona przed słońcem |
| Wczesna jesień | wrzesień i październik | 22 do 28 stopni | Ciepłe morze, mniej turystów, drugi najlepszy moment na wyjazd |
| Późna jesień | listopad | 19 do 21 stopni | Koniec sezonu kąpielowego, wracają opady, spokojnie i tanio |
Krótko: na plażowanie od czerwca do sierpnia, na zwiedzanie od marca do maja i od września do listopada, na spokój i tanie loty zimą.
Loty z Polski: bezpośrednie połączenia obsługuje kilka polskich lotnisk, w tym Warszawa, Kraków, Katowice i Wrocław, przy czym siatka połączeń zmienia się sezonowo i warto sprawdzić ją przed planowaniem. Lot trwa około trzech godzin.
Nie ma tu kolei, więc porusza się autobusami, promami i pieszo, a od czasu do czasu taksówką. Autobusy dojeżdżają prawie wszędzie, a promy łączą Maltę, Gozo i Comino.
Kurs angielskiego na Malcie to połączenie lekcji z życiem na wyspie i słońcem.
