Jak nauczyć się chińskiego

Amerykański Foreign Service Institute (FSI) zalicza mandaryński do IV, najtrudniejszej kategorii języków dla osób anglojęzycznych, razem z arabskim, kantońskim, japońskim i koreańskim. Ranking FSI dotyczy anglojęzycznych dyplomatów, ale dla osób mówiących po polsku wyzwania są bardzo podobne: trudność leży w tonach i znakach, a nie w gramatyce. Pod kilkoma względami mandaryński jest nawet łatwiejszy niż japoński czy koreański, bo nie ma odmiany czasowników ani grzecznościowych form czasownikowych.

Polszczyzna daje tu też konkretną przewagę. Wiele głosek zapisywanych w pinyinie brzmi znajomo: x wymawia się niemal jak polskie "ś", j i q przypominają "ć" (q z wyraźnym przydechem), a zh, ch i sh są zbliżone do "dż", "cz" i "sz". Tam, gdzie osoby anglojęzyczne uczą się zupełnie nowych dźwięków, Ty często słyszysz coś bliskiego.

Przy regularnej praktyce i jasnej strukturze postępy są stałe i logiczne. Większość osób uczących się zauważa, że system dźwiękowy na początku wymaga wysiłku, a potem staje się naturalny, podczas gdy pismo nagradza cierpliwą, systematyczną pracę.

Mimo wymagającego systemu dźwiękowego gramatyka chińska należy do najprostszych wśród głównych języków świata. Czasownik ma zawsze tę samą formę, niezależnie od osoby, czasu czy liczby. Nie ma rodzaju gramatycznego, końcówek liczby mnogiej, przypadków ani przedimków.

Czas i liczbę wyrażają słowa określające kontekst (np. 昨天 zuótiān, "wczoraj") oraz krótkie partykuły aspektu, takie jak 了 le, 过 guo i 着 zhe. Kluczową rolę odgrywa stały szyk zdania podmiot, orzeczenie, dopełnienie, który zna każda osoba ucząca się angielskiego. Gdy tony są już opanowane, słownictwo przybywa szybko, a konstrukcje zdań podlegają jasnej i spójnej logice.

Chińskie pismo opiera się na znakach zwanych hanzi (汉字). Każdy znak oznacza jedną sylabę i jednostkę znaczenia, a składa się z mniejszych elementów zwanych kluczami (部首 bùshǒu) oraz kresek zapisywanych w ustalonej kolejności. Klucz wody (氵) sugeruje coś płynnego, klucz ręki (扌) wskazuje na czynność, a klucz ognia (火) wiąże się z ciepłem lub gotowaniem. Wiele znaków zawiera też element fonetyczny, który podpowiada wymowę. Część najstarszych znaków wywodzi się z piktogramów, jednak większość to połączenia elementu znaczeniowego i dźwiękowego. Gdy zaczniesz rozpoznawać te wzorce, nowe chińskie znaki przestają być zagadką. Nauka czytania to mniej wkuwania, a więcej odczytywania systemu.

Równolegle ze znakami poznajesz pinyin, oficjalną transkrypcję, która przypisuje dźwiękom mandaryńskim litery alfabetu łacińskiego. Dzięki pinyinowi uczysz się wymowy i piszesz po chińsku na telefonie lub komputerze.

Alfabet chiński w zachodnim rozumieniu nie istnieje. Zamiast liter oznaczających dźwięki chiński używa znaków niosących znaczenie, a pinyin służy do zapisu wymowy i wpisywania tekstu. Dlatego nauka chińskiego nie zaczyna się od alfabetu, tylko od tonów, pinyinu i zestawu najczęściej używanych znaków.

Ile chińskich znaków naprawdę potrzebujesz

Liczbę wszystkich chińskich znaków szacuje się na dziesiątki tysięcy, ale do codziennego czytania potrzeba ich znacznie mniej. Około 2500 najczęściej używanych znaków pokrywa ponad 97% współczesnych tekstów. Na poziomie HSK 2 (około 150 godzin nauki) znasz około 300 słów zapisywanych mniej więcej 350 znakami, przy HSK 5 około 2500 słów i 1700 znaków, a przy HSK 6 ponad 5000 słów i około 2600 znaków.

Język mandaryński zapisuje się dwoma systemami znaków, a język mówiony jest w obu przypadkach taki sam. Różnica dotyczy wyłącznie pisma.

• Znaki uproszczone (简体字) obowiązują w Chinach kontynentalnych, Singapurze i Malezji. ChRL wprowadziła je w połowie XX wieku w ramach reform walki z analfabetyzmem. Oficjalna tabela standardowych znaków (通用规范汉字表) obejmuje 8105 znaków, z czego 3500 to znaki podstawowe. Chiński uproszczony to praktyczny wybór w biznesie i komunikacji międzynarodowej.
• Znaki tradycyjne (繁體字) są w użyciu na Tajwanie, w Hongkongu i Makau oraz w wielu tekstach kulturowych i historycznych. Zachowują formy sprzed reformy i sprawdzają się przy nauce nastawionej na Tajwan lub przy badaniach kultury i historii.

Dla większości początkujących, którzy myślą o Chinach kontynentalnych i ogólnej komunikacji, naturalnym punktem wyjścia są znaki uproszczone.

Według FSI osiągnięcie zawodowej biegłości w języku mandaryńskim wymaga około 2200 godzin intensywnych zajęć, czyli mniej więcej 88 tygodni nauki w pełnym wymiarze. Oficjalnego przelicznika HSK na skalę ESOKJ nie ma, a szacunki różnią się między instytucjami; część polskich programów sinologii zestawia na przykład HSK 4 z poziomem B2. Większość osób nie potrzebuje jednak pełnej biegłości zawodowej. HSK 4, wystarczający w wielu środowiskach akademickich i zawodowych, jest realnie w zasięgu po dwóch do trzech latach systematycznej nauki.

Poziomy HSK

Poziomy HSK pokazują w praktyce kolejne etapy nauki:

Liczby godzin to szacunkowy, łączny czas nauki, który zależy od osoby i intensywności. Wartość FSI, około 2200 godzin, dotyczy wyłącznie zajęć prowadzonych do poziomu zawodowej biegłości.

Kilka słów o samym egzaminie: HSK rozbudowano do nowego standardu nazywanego HSK 3.0, czyli systemu trzech etapów i dziewięciu poziomów (1 do 3 podstawowe, 4 do 6 średnie, 7 do 9 zaawansowane, przy czym poziomy 7 do 9 zdaje się w ramach jednego egzaminu). Chinese Testing International opublikowało oficjalny program nowego standardu, a egzaminy na poziomach 1 do 6 przechodzą na niego stopniowo. Przed zapisem sprawdź w centrum egzaminacyjnym, według której wersji odbywa się Twój termin. Dotychczasowe certyfikaty HSK zachowują ważność. Nasze kursy SPRACHCAFFE opierają się na aktualnych poziomach HSK, a materiały dopasowujemy do nowego standardu w miarę jego wdrażania.

Jak zacząć naukę języka mandaryńskiego

Najlepiej od początku rozwijać równolegle cztery umiejętności: słuchanie, mówienie, czytanie i pisanie. W praktyce oznacza to wczesne ćwiczenie tonów, naukę pinyinu, poznanie podstawowego zestawu najczęstszych znaków i przede wszystkim jak najwięcej mówienia. Aplikacje i kursy online przydają się do codziennych powtórek i słownictwa, a zajęcia z wykwalifikowaną kadrą nauczycielską pilnują poprawnej wymowy i gramatyki. O tempie postępów najbardziej decyduje regularna praktyka mówienia, a nie wybór konkretnego podręcznika czy aplikacji.

Wszystko to przyspiesza zanurzenie w języku. Życie w otoczeniu, w którym mówi się po chińsku, zamienia zakupy, zamawianie jedzenia czy pytanie o drogę w codzienny trening, a język utrwala się znacznie szybciej niż podczas samych zajęć. W SPRACHCAFFE uczymy języka mandaryńskiego w Pekinie, zarówno dorosłych, jak i młodzież, w oparciu o poziomy HSK. Po lekcjach odkrywasz miasto i Wielki Mur razem z osobami z całego świata, które uczą się tego samego co Ty.