Języki w Hiszpanii: urzędowe i regionalne

To, co świat nazywa po prostu hiszpańskim, w samej Hiszpanii określa się precyzyjniej jako kastylijski (castellano). Język hiszpański jest jedynym językiem urzędowym w całym państwie i mową ojczystą zdecydowanej większości mieszkańców.

Na świecie posługuje się nim jako pierwszym językiem ponad pół miliarda osób. To druga najczęstsza mowa ojczysta na Ziemi, zaraz po chińskim mandaryńskim. To także język, w którym powstały Don Quijote Cervantesa i poezja Federica Garcíi Lorki, i wspólny mianownik łączący wszystkie regiony kraju.

Konstytucja czyni kastylijski językiem urzędowym państwa, a jednocześnie pozwala wspólnotom autonomicznym nadać status współurzędowy własnym językom. Oznacza to, że są używane obok kastylijskiego w urzędach, szkołach i mediach. To pełnoprawne języki, nie dialekty.

Język kataloński to język romański, którym posługują się miliony osób w Katalonii, na Balearach i, pod nazwą walencki, we Wspólnocie Walenckiej.

Wyrósł z łaciny, którą Rzymianie przynieśli na Półwysep Iberyjski, i ma długą tradycję literacką: od średniowiecznego Tirant lo Blanch po prozę Mercè Rodoredy.

W Barcelonie usłyszysz go wszędzie obok hiszpańskiego. Nie jest dialektem hiszpańskiego, tylko osobnym językiem z własną gramatyką, słownictwem i ortografią.

Walencki (valencià) to nazwa, jakiej we Wspólnocie Walenckiej używa się na ten sam język, który w Katalonii nazywa się katalońskim. Ma tam status współurzędowy.

Różnice dotyczą wymowy, części słownictwa i drobiazgów pisowni. Walencki ma też własną, silną tradycję literacką i wyrazistą tożsamość regionalną, ale językoznawcy traktują go jako odmianę jednego języka, nie osobny język.

Język baskijski, po baskijsku euskara, jest najbardziej zagadkowy ze wszystkich. To język izolowany: nie ma żadnego pokrewieństwa z hiszpańskim, z językami romańskimi ani z jakimkolwiek innym znanym językiem świata.

Mówiono nim w tych górach na długo przed tym, zanim dotarły tu języki indoeuropejskie, w tym łacina. Baskijski jest więc rzadkim świadkiem Europy sprzed Rzymian.

Ma status współurzędowy w Kraju Basków i w części Nawarry. Po dekadach regresu wrócił do szkół i do mediów, a liczba osób mówiących nim znów rośnie wśród młodych.

Język galicyjski (galego) jest współurzędowy w zielonej Galicji na północnym zachodzie kraju.

Podobnie jak hiszpański i portugalski wyrósł z łaciny, ale portugalskiemu jest wyjątkowo bliski: oba wywodzą się ze wspólnego średniowiecznego pnia galicyjsko-portugalskiego. W średniowieczu galicyjski był cenionym językiem poezji na całym półwyspie.

Potem przez długi czas pozostawał głównie mową wsi i domu. Odrodzenie kulturowe przywróciło mu prestiż i dziś jest silnym znakiem galicyjskiej tożsamości.

Kilka języków regionalnych przetrwało bez statusu współurzędowego, ale z ochroną prawną.

Asturyjski (nazywany też bable) żyje w Asturii, aragoński w pirenejskich dolinach Aragonii, a w Kastylii i León chroniony jest leoński. Wszystkie to odrębne języki romańskie wywodzące się z łaciny półwyspu, nie dialekty hiszpańskiego, i wszystkie są dziś zagrożone, bo mówi nimi coraz mniej młodych.

Programy regionalne, lekcje w szkołach i stowarzyszenia kulturalne walczą o ich przetrwanie. Asturyjski ma przy tym wyjątkowo bogatą tradycję pieśni i opowieści ludowych.

Języki w Hiszpanii zaczynają się od kastylijskiego, jedynego języka urzędowego w całym kraju. Obok niego status współurzędowy mają kataloński (z odmianą walencką), galicyjski i baskijski, a także oksytański w wersji arańskiej. Baskijski wyróżnia się jako język izolowany, bez żadnej rodziny. Asturyjski, aragoński i leoński trwają jako mniejsze, zagrożone mowy regionalne.

Ta mozaika sprawia, że nauka hiszpańskiego akurat w Hiszpanii ma zupełnie inny smak. W SPRACHCAFFE uczysz się kastylijskiego w Barcelonie i Maladze, a po zajęciach słyszysz wokół siebie także kataloński, jesz kolację z ludźmi z kilkunastu krajów i wracasz z czymś więcej niż nowym poziomem językowym.